LẠI (con đường nhận thức sự chuyển nghĩa của từ LẠI)

Tóm tắt

Từ ‘lại’ có rất nhiều nghĩa. Như một quyển từ điển rất có uy tín của Việt Nam miêu tả, từ ‘lại’ có 27 nghĩa (động từ: 12, phụ từ: 2 và 13 tổ hợp ‘lại + X’, ‘X + lại’). Với nghĩa gốc của ‘lại’ và với giả thuyết về hiện tượng chuyển nghĩa, trong bài này chúng tôi chứng minh rằng tất cả những nghĩa của từ ‘lại’ cùng những kiến trúc ngữ pháp chứa từ này đều được phái sinh từ một nghĩa gốc của từ ‘lại’ liên quan đến từ ‘đi’. Đó là trong quá trình nhận thức của người Việt, ‘lại’ và ‘đi’ chuyển động theo hai hướng ngược nhau. ‘Đi’ chuyển động dời khỏi gốc có mục đích là hướng thuận. ‘Lại’ chuyển động trở lại gốc là hướng ngược.