PHƯƠNG THỨC PHỤ TỐ THỂ HIỆN KÍNH NGỮ TIẾNG NHẬT
Kính ngữ tiếng Nhật là một phạm trù ngôn ngữ có thể thay đổi cách thức biểu đạt để thể hiện cùng một nội dung với ý tôn trọng một cách lịch sự. Có ba loại kính ngữ cơ bản: Tôn kính ngữ; khiêm nhường ngữ và ngôn ngữ lịch sự hay còn gọi là lịch sự trung hòa. Vì tiếng Nhật là ngôn ngữ chắp dính nên phương thức sử dụng phụ tố là phương thức cơ bản thể hiện kính ngữ. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ trình bày phương thức phụ tố thể hiện kính ngữ tiếng Nhật.
ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CỦA THÀNH NGỮ VIỆT - ANH VỀ TÌNH YÊU, HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH
Bài viết khảo sát các đặc điểm nổi bật về cấu trúc của thành ngữ Việt - Anh về tình yêu, hôn nhân và gia đình nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc của chúng. Kết quả nghiên cứu hy vọng sẽ có ích cho việc nhận diện và hiểu đúng ý nghĩa của nhóm thành ngữ này trong hành chức
Cùng với sự phát triển vị thế cường quốc hàng đầu thế giới của nước Mỹ và quan hệ hữu nghị Việt Nam - Hoa Kỳ, quốc hiệu nước Mỹ ngày càng được sử dụng phổ biến trong tiếng Việt. Tuy nhiên, việc sử dụng đúng, phù hợp quốc hiệu nước Mỹ trong tiếng Việt đã phải trải qua thời kỳ dài hình thành, áp dụng, tranh luận,… với nhiều tầng lớp người sử dụng và nhiều quan điểm khác nhau. Bài viết này tìm hiểu, phân tích, chứng minh, đánh giá về sự sử dụng và ý nghĩa các thành tố của quốc hiệu nước Mỹ trong ngôn ngữ Việt.
MỤC TỪ “NGUYỄN VĂN SIÊU” TRONG BÁCH KHOA TOÀN THƯ VỀ TÁC GIA BÁCH KHOA THƯ VIỆT NAM
Nguyễn Văn Siêu không chỉ là nhà văn, nhà thơ mà còn là nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, địa lý, triết học, kiến trúc có nhiều đóng góp cho Thăng Long - Hà Nội nói riêng và nền văn hóa Việt Nam thế kỷ 19. Việc biên soạn mục từ “Nguyễn Văn Siêu” trong Biên soạn Bách khoa toàn thư về tác gia bách khoa thư Việt Nam giúp người đọc hiểu rõ hơn cấu trúc loại mục từ nhân danh trong bách khoa toàn thư và thấy được những đóng góp của Nguyễn Văn Siêu trong tiến trình lịch sử dân tộc.
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO, NGỮ NGHĨA CỦA TỪ VỰNG CHỈ MÀU XANH TRONG TIẾNG HÀN
Bài viết phân tích một số đặc điểm cấu tạo và ngữ nghĩa của các đơn vị từ vựng chỉ màu xanh trong tiếng Hàn. Về mặt nguồn gốc ngôn ngữ, các đơn vị từ vựng chỉ màu xanh được chia thành ba nhóm chính đó là: từ thuần Hàn, từ Hán Hàn và từ ngoại lai, nhưng bài viết này chỉ xem xét các đơn vị từ vựng thuần Hàn. Về mặt cấu trúc ngữ pháp, nhóm từ vựng thuần Hàn chỉ màu sắc lại có thể chia thành nhóm có cấu tạo đơn, nhóm có cấu tạo phức. Trong nhóm từ phức lại được chia thành nhóm từ ghép và nhóm từ phái sinh. Về mặt ngữ nghĩa, giống như từ ngữ chỉ màu sắc trong các ngôn ngữ khác, nhóm từ vựng này trong tiếng Hàn không chỉ biểu thị màu sắc trong thế giới khách quan mà còn hàm chứa những ý nghĩa biểu trưng mang tính cảm quan văn hóa dân tộc.
CẤU TRÚC (TỪ ĐIỂN) OALD8 ANH - VIỆT DƯỚI GÓC ĐỘ TỪ ĐIỂN HỌC TÍNH TOÁN
Đến nay, đã có rất nhiều từ điển Anh-Việt với dung lượng từ, nội dung mục từ và cách xây dựng khác nhau với chất lượng cũng khác nhau. Chất lượng của từ điển phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như: cấu trúc vĩ mô, cấu trúc vi mô, các phương tiện phi ngôn ngữ,... Bài viết sẽ phân tích các yếu tố nói trên cho phiên bản Anh - Việt chính thức đầu tiên của Từ điển OALD8 Anh - Anh (Oxford Advanced Learner’s Dictionary, 8 th edition) dưới góc độ từ điển học tính toán. Dựa trên các kết quả phân tích này, chúng ta có thể rút ra được những điểm cần chú ý khi đánh giá hay xây dựng một từ điển Anh - Việt theo tiếp cận liên ngành này.
PHÂN BIỆT TỪ LÁY VỚI NGỮ LÁY TRONG TIẾNG VIỆT
Từ láy và ngữ láy đều được hình thành theo phương thức láy. Trước đây, Nguyễn Tài Cẩn [1] và một số tác giả khác cho chúng đều là từ láy. Tôi tán thành quan điểm trong sách N gữ pháp tiếng Việt của Ủy ban khoa học xã hội năm 1983 [4] phân biệt từ láy kiểu đen đủi, đen đúa với dạng láy kiểu nhà nhà, người người nhưng không dùng thuật ngữ dạng láy mà thay bằng thuật ngữ ngữ láy. Bài viết phân tích sự khác biệt giữa từ láy và ngữ láy dựa vào ý nghĩa và sự cấu tạo của chúng để thấy sự tách biệt chúng là cần thiết khi làm từ điển giải thích tiếng Việt.
TIỂU TỪ TÌNH THÁI PHỐI KẾT THẤY MỒ, CHỚ BỘ, MÈN ƠI CUỐI PHÁT NGÔN TRONG GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI NAM BỘ
Từ 2.500 phiếu ngữ liệu điều tra các cuộc thoại của người Nam Bộ dùng tiểu từ tình thái cuối phát ngôn, bài viết nêu kết quả khảo sát về số lượng, lượt dùng các tiểu từ tình thái phối kết “thấy mồ, chớ bộ, mèn ơi”; phân tích, miêu tả chỉ ra những đặc điểm chủ yếu về ngữ nghĩa và bối cảnh sử dụng các đơn vị này trong phương ngữ Nam Bộ. Từ đó rút ra một số nét sắc thái văn - hóa ngôn ngữ đặc trưng thể hiện qua giao tiếp của người Nam Bộ.
PHÂN TÍCH ĐỐI CHIẾU TÍNH TỪ TIẾNG VIỆT “TRẮNG”, “ĐEN” MIÊU TẢ MÀU DA VÀ NHỮNG ĐƠN VỊ TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG ANH
Dựa vào những cứ liệu ngôn ngữ chính từ hai từ điển tiếng Việt và tiếng Anh, bài viết này phân tích hai cặp tính từ tiếng Việt “trắng” và “đen”, “white” và “black” được sử dụng để miêu tả màu da. Bài viết chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt giữa hai cặp tính từ này trong chủ đề đang xét, để từ đó đề xuất những đơn vị tương đương trong hai ngôn ngữ khi miêu tả màu da. Kết quả nghiên cứu có thể là nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho giáo viên, học sinh, người làm công tác biên dịch, phiên dịch và nhà khoa học biên soạn từ điển hai ngôn ngữ Việt - Anh.
ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA TINH THẦN THỂ HIỆN QUA Ý NGHĨA CỦA ĐỊA DANH KHÁNH HÒA
Vấn đề địa danh được các nhà ngôn ngữ học trên thế giới tìm hiểu từ rất sớm. Trong địa danh học, bên cạnh các vấn đề nghiên cứu như cấu tạo địa danh, phương thức định danh, nguồn gốc và ý nghĩa của địa danh thì vấn đề nghiên cứu địa danh trên bình diện ngôn ngữ và văn hóa đang là hướng nghiên cứu mới được nhiều nhà địa danh học quan tâm. Sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành ngôn ngữ - văn hóa, bài viết nghiên cứu các hiện tượng văn hóa tinh thần được phản ánh thông qua địa danh ở tỉnh Khánh Hòa. Cụ thể, chúng tôi trình bày nét đặc sắc của các tác phẩm văn học dân gian địa phương và đặc trưng văn hóa tín ngưỡng được phản ánh thông qua địa danh. Việc nghiên cứu này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về vùng đất và con người Khánh Hòa.
PHƯƠNG THỨC BIỂU THỊ Ý NGHĨA CỦA TỪ CHỈ TÊN GỌI THỰC VẬT TRONG TIẾNG Ê ĐÊ (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)
Các sự vật, hiện tượng tồn tại xung quanh con người phải có tên gọi. Tên gọi giúp con người phân biệt sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng khác; đồng thời thể hiện khả năng định hướng thế giới xung quanh đang tồn tại trong cuộc sống của chúng ta. Tham luận này tập trung phân tích một số đặc điểm biểu thị nghĩa trong cách gọi tên thực vật của người Ê Đê so sánh với cách gọi trong tiếng Việt
Câu trùng ngôn là câu có từ ở phần đề/chủ ngữ lặp lại ở phần thuyết/vị ngữ. Có những cấu trúc trùng ngôn khác nhau: A là A, A (x là) A, (Ax) là A, A là (Ax), (Ax1) là (Ax2), A ra A, A thì A, các cấu trúc khẳng định và phủ định có từ phiếm chỉ và những cấu trúc khác. Mỗi cấu trúc có một hay một số nghĩa cơ bản và nghĩa tình thái nhấn mạnh hay những nghĩa tình thái khác. Mỗi cấu trúc trùng ngôn được dùng để biểu thị những hành vi ngôn ngữ khác nhau.
MỘT SỐ MÔ HÌNH TRI NHẬN VỀ MIỀN Ý NIỆM VẬT DỤNG TRONG TIẾNG VIỆT
Bài viết vận dụng lý thuyết về mô hình tri nhận để xác lập một số cấu trúc mệnh đề , cấu trúc sơ đồ hình ảnh từ miền ý niệm vật dụng trong tiếng Việt; đồng thời nhấn sự tương tác giữa văn hóa và mô hình tri nhận để biện giải rõ hơn cách hình dung của người Việt về bức tranh thế giới vật dụng . Rõ ràng, mô hình tri nhận là một công cụ đắc dụng để nhận hiểu tư duy, văn hóa của một cộng đồng diễn ngôn.
Tăng cường tính tự giác và tự học chương trình tiếng Anh kết hợp (Trường hợp sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bài viết này tập trung vào việc phát triển tính tự giác và tự học của sinh viên ngành công nghệ thông tin tại trường Đại học Công nghiệp trong chương trình học tiếng Anh kết hợp (Blended Learning). Mô hình học kết hợp giúp sinh viên có thể học tập linh hoạt giữa các hoạt động trực tuyến và trực tiếp, khuyến khích sự chủ động trong học tập. Bài viết khám phá các chiến lược và thực tiễn nhằm nâng cao khả năng tự học của sinh viên, bao gồm việc sử dụng công nghệ hỗ trợ học tập, xây dựng môi trường học tích cực và khuyến khích sự tham gia của sinh viên trong các hoạt động học tập. Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra các yếu tố quan trọng như sự hỗ trợ từ giảng viên, khả năng tự quản lý thời gian và các yếu tố tác động khác, từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả học tập của sinh viên.
Nhận thức của sinh viên đối với học tập hợp tác theo nhóm cố định (Khảo sát các lớp học tiếng Anh tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bài viết nghiên cứu nhận thức của sinh viên về học tập hợp tác (HHT) trong các lớp học tiếng Anh, đặc biệt tập trung vào HHT theo nhóm cố định tại một trường đại học Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hỗn hợp gồm bảng câu hỏi khảo sát với 112 sinh viên, phỏng vấn nhóm tập trung với 15 sinh viên và phân tích nhật ký của giáo viên. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên nhìn chung có quan điểm tích cực về HHT, nhận thức được lợi ích của HHT trong việc nâng cao trải nghiệm học tập, nâng cao tinh thần trách nhiệm và rèn thái độ tích cực đối với việc học. Hầu hết đối tượng sinh viên tham gia nghiên cứu đều cho rằng các em thường xuyên tham gia vào các hoạt động HHT, đặc biệt là thảo luận nhóm. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xác định những thách thức người học gặp phải trong HHT như kỹ năng giao tiếp hạn chế và sự đóng góp không đồng đều giữa các thành viên trong nhóm. Tuy nhiên, không phủ nhận sự hiểu biết và thái độ của sinh viên đối với HHT đã được cải thiện theo thời gian, đặc biệt là khi làm việc theo nhóm cố định. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết những thách thức này thông qua hướng dẫn và phản hồi đầy đủ từ giảng viên, đảm bảo sự tham gia công bằng để tối ưu hóa lợi ích của HHT. Hy vọng nghiên cứu này sẽ giúp người đọc hiểu hơn về HHT trong bối cảnh giáo dục đại học tại Việt Nam và cho thấy phương pháp HHT theo nhóm cố định này có thể giúp nâng cao kết quả học tập cho sinh viên không chuyên ngành tiếng Anh.
Hoạt động khởi động trong dạy học tiếng Anh (Khảo sát sinh viên ngành kĩ thuật, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bắt đầu các buổi dạy, việc sử dụng các hoạt động khởi động trong giảng dạy tiếng Anh để thu hút sinh viên tham gia vào bài giảng của giáo viên. Các hoạt động khởi động có thể được sử dụng để phát triển cả bốn kỹ năng thực hành tiếng cho sinh viên. Bên cạnh đó, các hoạt động này còn giúp sinh viên có động lực tự nhiên để ôn lại từ vựng, ngữ pháp và tiếp thu cái mới. Sinh viên ngành kỹ thuật tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đều học các khóa tiếng Anh định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, sử dụng các hoạt động khởi động để tạo ngữ cảnh thực hành ngôn ngữ là rất cần thiết và hữu dụng. Trong bài viết này, tác giả đề xuất một số các hoạt động khởi động kèm theo nguyên tắc và cách thức triển khai nhằm nâng cao chất lượng dạy - học Tiếng Anh cho sinh viên ngành kỹ thuật.
Tích hợp hoạt động dịch thuật nhằm nâng cao năng lực đọc hiểu tiếng Anh chuyên ngành cho sinh viên ngành Công nghệ May - Thiết kế thời trang
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp đọc dịch trong việc nâng cao kỹ năng đọc hiểu các văn bản chuyên ngành của sinh viên chuyên ngành May – Thiết Kế Thời Trang tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Để đánh giá mức độ cải thiện trong kỹ năng đọc hiểu của sinh viên cũng như thái độ tiếp nhận của các sinh viên tham gia , tác giả đã áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp trên 40 sinh viên, trong đó một nửa thuộc nhóm thử nghiệm, một nửa thuộc nhóm đối chứng. Dữ liệu được thu thập từ bài kiểm tra trước và sau khi áp dụng phương pháp đọc dịch, quan sát của tác giả trong giờ học, khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn ngẫu nhiên người tham gia. Kết quả nghiên cứu cho thấy các thay đổi tích cực như sự cải thiện trong khả năng phân tích và hiểu văn bản, khả năng tiếp thu và ghi nhớ từ vựng – ngữ pháp cũng như thái độ hào hứng của các em với hoạt động đọc. Kết luận này gợi ý rằng kết hợp đọc dịch vào giảng dạy đọc hiểu là cần thiết vì phương pháp này giúp cải thiện kỹ năng đọc hiểu của sinh viên, khuyến khích các em tham gia tích cực hơn vào các hoạt động đọc thay vì lệ thuộc vào các công cụ hỗ trợ.
Sử dụng công cụ dịch máy trong học ngoại ngữ (Khảo sát sinh viên ngành Ngôn ngữ Hàn Quốc, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã tạo ra nhiều thay đổi mạnh mẽ trong phương pháp dạy và học ngoại ngữ, đặc biệt là trong dạy học dịch. Các công cụ dịch máy, dịch tự động đem lại nhiều lợi ích và giải pháp tích cực, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thử thách cho cả người dạy và người học. Nghiên cứu này tiến hành khảo sát việc sử dụng các công cụ dịch máy của sinh viên đang theo học chuyên ngành Ngôn ngữ Hàn Quốc tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội để làm rõ những vấn đề sau: (1) tìm hiểu thực trạng sử dụng các công cụ dịch máy của sinh viên trong quá trình học tập các môn chuyên ngành, cụ thể là thói quen và tần suất sử dụng, mục đích sử dụng, những thuận lợi và khó khăn trong quá trình sử dụng; (2) thu thập đánh giá của sinh viên - những người sử dụng – về độ tin cậy của dịch máy dựa trên trải nghiệm của chính bản thân họ; từ đó (3) đưa ra những điểm cần lưu ý khi hướng dẫn sinh viên sử dụng công cụ dịch máy vào hoạt động học tập.
Nghĩa liên nhân trong hợp đồng kinh tế tiếng Việt từ quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống
Hợp đồng kinh tế (HĐKT) là một loại diễn ngôn kinh tế thể hiện sự thoả thuận giữa các bên về cách thức xác lập giao kết, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ liên quan đến việc sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ và các vấn đề khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh. Hợp đồng kinh tế quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của từng bên tham gia để xác lập và thực hiện mục đích của mình. Đây được coi là sự giao kết giữa các chủ thể với nhau; do đó các doanh nghiệp cần chú ý những vấn đề liên quan đến tính chất pháp lý của loại hình hợp đồng này. Bài viết sử dụng khung lý thuyết của Ngữ pháp chức năng hệ thống (SFG) để tiến hành nghiên cứu nghĩa liên nhân trong các hợp đồng kinh tế tiếng Việt để tìm hiểu những nét đặc trưng về ngôn ngữ của loại văn bản này trên phương diện thức và tình thái. Trong quá trình thu thập ngữ liệu, trên phương diện thức, chúng tôi nhận thấy hợp đồng kinh tế tiếng Việt sử dụng chủ yếu hai loại thức là thức khẳng định và thức phủ định; đồng thời hợp đồng kinh tế tiếng Việt sử dụng hai kiểu tình thái là tình thái hoá (Modalization) và biến thái hoá (Modulation). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các kiểu tình thái và thức được sử dụng để diễn đạt nghĩa liên nhân nhằm phỏng đoán khả năng xảy ra của hành động, thể hiện bổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng; đồng thời miêu tả các điều khoản mà các bên cùng cam kết. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng giúp cho người viết nhận thức và nâng cao năng lực ngôn ngữ trong việc soạn thảo các hợp đồng kinh tế tiếng Việt.
Khảo sát năng lực kĩ thuật số của sinh viên học tiếng Anh theo định hướng nghề nghiệp: Nghiên cứu tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã khẳng định vai trò quan trọng của Công nghệ thông tin và Truyền thông (Information and Communication Technology - ICT) trong giáo dục, góp phần làm gia tăng nhu cầu nâng cao năng lực kỹ thuật số. Tuy nhiên, tại Việt Nam và trên thế giới, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu tập trung vào việc khám phá năng lực kỹ thuật số của sinh viên. Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm hiểu các thiết bị điện tử được sinh viên học tiếng Anh theo định hướng nghề nghiệp (English for Occupational Purposes - EOP) sử dụng phổ biến trong việc học, cũng như năng lực kỹ thuật số của các em. Thông qua khảo sát bằng bảng hỏi với gần 400 sinh viên EOP đang học học phần tiếng Anh Thương Mại, kết quả cho thấy sinh viên có một số điểm chung trong việc tích hợp công nghệ số vào việc học. Thứ nhất, các em sử dụng hai công cụ chính để học tiếng Anh là điện thoại di động và máy tính để học tập, dù phần lớn chia sẻ rằng các em có ít kinh nghiệm sử dụng máy tính. Thứ hai, sinh viên tự đánh giá mức độ thành thạo ICT của mình ở mức vừa phải, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp công nghệ số trong việc học tiếng Anh. Kết quả nghiên cứu đề xuất một số phương án để có thể cải thiện mức độ thành thạo ICT cho sinh viên.
Chiến lược diễn đạt ý kiến trong tiếng Việt và tiếng Anh: Góc nhìn chức năng - ngữ dụng
Bài báo này tập trung phân tích và so sánh các chiến lược diễn đạt ý kiến trong tiếng Việt và tiếng Anh từ góc độ chức năng-ngữ dụng. Qua việc phân tích các cách thức biểu đạt ý kiến dưới dạng khẳng định, phản biện, nghi ngờ và nhắc lại, nghiên cứu làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Kết quả nghiên cứu góp phần đề xuất những ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngoại ngữ và dịch thuật.
Ngôn ngữ học khối liệu trong nghiên cứu dịch thuật
Mục đích của bài báo đề cập đến các vấn đề liên quan đến ngôn ngữ học ngữ liệu (corpus) và cách sử dụng chúng trong dịch thuật văn bản. Tác giả mô tả các khái niệm về corpus, quá trình phát triển của nó đối với ngôn ngữ học và giới thiệu các loại hình corpus như khối ngữ liệu song song, khối ngữ liệu dịch, v.v... Sau đó, giới thiệu một số công cụ để khai thác khối ngữ liệu ví dụ như Antconc, Concordance,…Đây là các công cụ rất hữu ích để khai thác được các corpus điện tử. Nội dung lý thuyết ứng dụng khối ngữ liệu trong dịch thuât được phân tích ở phần cuối của bài viết.
Dạy đọc hiểu văn bản đa phương thức môn tiếng Việt bậc tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông năm 2018
Chương trình Ngữ văn 2018 đã đưa văn bản đa phương thức (ĐPT) vào nội dung môn học Tiếng Việt ở tiểu học bao gồm cả quá trình dạy đọc hiểu và dạy tạo lập với nhiều kiểu văn bản khác nhau. Trong đó, dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT giúp học sinh rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản ĐPT hiệu quả hơn trong học tập, đáp ứng được yêu cầu mới đối với học sinh phổ thông trong môn Tiếng Việt. Đọc hiểu văn bản ĐPT góp một phần quan trọng giúp người học được trang bị kiến thức nền, phục vụ cho quá trình tạo lập văn bản sau này. Không chỉ vậy, nó còn giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp; giúp giáo viên nâng cao trình độ dạy học Tiếng Việt. Cách thức dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT đáp ứng đặc thù môn học Tiếng Việt ở từng lớp, đảm bảo đặc trưng từng kiểu văn bản (văn bản văn học, văn bản thông tin), phù hợp với đặc điểm nhận thức và tâm sinh lí lứa tuổi học sinh là điều đáng được quan tâm, nghiên cứu. Bài báo đề xuất một số cách thức có tính hiệu quả, khả thi trong việc nâng cao chất lượng dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT trong môn Tiếng Việt ở tiểu học.
Đối chiếu ngữ nghĩa một số thành ngữ có yếu tố chỉ thời tiết trong tiếng Việt và tiếng Trung
Bài viết này tập trung nghiên cứu các yếu tố tham gia vào việc hình thành thành ngữ liên quan đến hiện tượng thời tiết trong tiếng Trung và tiếng Việt, đồng thời so sánh các đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của các thành ngữ này trong hai ngôn ngữ. Thông qua việc phân tích các yếu tố cấu thành thành ngữ thời tiết, nghiên cứu làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm văn hóa và tư duy của hai quốc gia, từ đó lý giải sự khác biệt trong nghĩa đen cũng như nghĩa ẩn dụ mà các thành ngữ truyền tải. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong bài viết là phương pháp đối chiếu. Thông qua việc đối chiếu ý nghĩa và cấu trúc thành phần của các thành ngữ về thời tiết trong tiếng Trung và tiếng Việt, nghiên cứu chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt trong cách biểu đạt thành ngữ và sử dụng ẩn dụ. Đồng thời, bài viết cũng nhấn mạnh sự phong phú và đa dạng về cách con người thể hiện các hiện tượng tự nhiên và thời tiết thông qua ngôn ngữ.
“Thuyết phục” từ hướng tiếp cận của lí thuyết truyền thông
Bài viết mô tả một số quan niệm nền tảng về thuyết phục dưới các góc độ khác nhau, đồng thời phác họa bức tranh toàn cảnh về tình hình nghiên cứu thuyết phục từ đầu thế kỷ XX cho đến nay dưới ánh sáng của một số lý thuyết truyền thông tiêu biểu liên quan bao gồm thuyết định khung, mô thức tự sự cùng hai mô hình thuyết phục kinh điển thuộc thuyết xử lý thông tin kép - Mô hình Khả năng Xây dựng của Petty & Cacioppo và Mô hình Hệ thống - Suy nghiệm của Eagly & Chaiken. Từ đó, hé lộ các khoảng trống nghiên cứu liên quan đến vấn đề làm tiền đề cho các nghiên cứu về thuyết phục hay các chiến lược giao tiếp thuyết phục sau này, đặc biệt trong Việt ngữ học.
Tương ứng phụ âm đầu Hán Việt và tiếng Mân Nam Đài Loan (Khảo sát trên ngữ liệu thơ Đường trong “Đài ngữ giáo học”
Những năm gần đây, vấn đề tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán nói chung và cách đọc Hán Việt nói riêng đang được quan tâm trở lại từ những cách tiếp cận mới, với cái nhìn mở về “tiếng Hán”, chú ý đến “tiếng Hán” tại các địa phương cũng như các hiện tượng trước đây được cho là ngoại biên, lệch chuẩn v.v. Trong bối cảnh đó, người viết tiến hành khảo sát tương ứng ngữ âm trong cách đọc chữ Hán của người Việt và cách đọc chữ Hán của người nói tiếng Mân Nam tại Đài Loan, bắt đầu từ hệ thống phụ âm đầu. Các kết quả nghiên cứu góp thêm cứ liệu để tìm hiểu về tiếng Hán trung đại, tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán, cũng như khái niệm cách đọc Hán Việt, khái niệm văn độc, bạch độc, cách đọc Hán Đài (trong tiếng Mân Nam Đài Loan).
Trao đổi thêm về tên gọi núi “Nưa” (Na Sơn, Thanh Hoá)
Bài viết đưa ra một vài lập luận để giải thích ý nghĩa và nguồn gốc tên gọi của núi Nưa, một ngọn núi khá đặc biệt ở vùng đồng bằng Thanh Hóa, Việt Nam. Dựa trên những cứ liệu ngôn ngữ học, dân tộc học và đặc điểm cảnh quan tự nhiên, nghiên cứu đưa ra giả thuyết địa danh "Nưa" có nguồn gốc từ các ngôn ngữ Thái. Điều này phản ánh tính chất phức tạp và đa dạng của quá trình giao lưu, tiếp xúc ngôn ngữ ở Bắc Trung Bộ của Việt Nam. Kết quả này cũng góp phần cho việc nghiên cứu địa danh có giá trị rất lớn trong việc làng sáng tỏ những vấn đề liên quan đến lịch sử và những biến động của văn hóa – xã hội theo dòng thời gian.
Từ ngữ trong thiết kế biểu ngôn quảng bá thương hiệu Việt từ bình diện ngôn ngữ truyền thông tiếp thị thương mại (Nghiên cứu trường hợp lĩnh vực bất động sản)
Nghiên cứu này phân tích cách sử dụng từ ngữ trong các slogan quảng bá thương hiệu bất động sản tại Việt Nam từ bình diện truyền thông tiếp thị thương mại. Dựa trên cứ liệu từ các nguồn trực tuyến, nghiên cứu phân tích việc lựa chọn từ ngữ ở cấp độ từ loại và chiến lược thuyết phục dựa trên các yếu tố như lý trí, cảm xúc và đạo đức; cũng như vai trò của chúng trong việc xây dựng thương hiệu trên các khía cạnh của tính độc đáo, khả năng định vị và sự bền vững. Kết quả khảo sát cho thấy từ ngữ trong slogan không chỉ truyền tải thông tin mà còn là trọng điểm tác động đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của khách hàng, từ đó xây dựng niềm tin và sự gắn kết của khách hàng. Những từ ngữ mang tính gợi cảm hứng, giàu giá trị biểu tượng và thúc đẩy hành động thường xuyên xuất hiện để nhấn mạnh các giá trị cốt lõi như chất lượng, bền vững và đẳng cấp. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhận diện một số hạn chế, bao gồm tính lặp lại và mơ hồ của thông điệp, chưa khai thác triệt để tính sáng tạo và bản sắc văn hóa địa phương. Từ kết quả nghiên cứu, bài viết đề xuất các định hướng cải thiện như tăng cường những đặc trưng riêng trong sáng tạo ngôn từ slogan, chú trọng tính bền vững và kết nối văn hóa, đồng thời tối ưu hóa khả năng thích nghi với truyền thông đa phương tiện và chuyển đổi số.
Hành động ngôn từ trong thơ cách mạng của Tố Hữu và Chế Lan Viên
Bài báo này vận dụng lí thuyết hành động ngôn từ do Austin. L (1962) khởi xướng, chủ yếu vận dụng lí thuyết của Searle (người nghiên cứu tiếp sau Austin) để khảo sát hoạt động của hành động ngôn từ trong thơ Tố Hữu, Chế Lan Viên thuộc dòng thơ cách mạng nhằm tìm hiểu tính chất của thơ cách mạng có đặc điểm ngôn ngữ gì so với thơ trữ tình thuần túy. Đây là hướng đi mới khác với những nghiên cứu về thơ trước đây. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thơ cách mạng/ thơ hiệu triệu có nhóm hành động ngôn từ điều khiển (gồm hỏi và cầu khiến) có tần số xuất hiện lớn nhất. Điều này trùng khớp với nhận định của Jakoson- nhà ngữ học người Nga khi nói về đặc điểm của thơ hiệu triệu. Bởi vì nhóm hành động điều khiển trực tiếp kêu gọi, động viên, thúc giục tiếp ngôn hành động theo lẽ phải trong khi nhóm hành động biểu hiện và biểu cảm thì tác động đến tiếp ngôn bằng con đường gián tiếp: từ cảm xúc đến nhận thức và hành động. Kết quả này vừa có ý nghĩa lí luận vừa có ý nghĩa thực tiễn, nó giúp cho nhà thơ vận dụng vào sáng tác của mình để đạt hiệu quả cao.
Chuyển đổi số: Cơ hội mới cho biên soạn Từ điển bách khoa về các danh tướng triều Trần
Dựa trên nhận định rằng quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản các cách thức tiếp cận, lưu trữ và phổ biến tri thức trong lĩnh vực từ điển học và bách khoa thư, bài viết này phân tích những cơ hội mà quá trình đó mang lại cho công tác biên soạn, số hóa Từ điển bách khoa về các danh tướng triều Trần . Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tận dụng tối đa những tiến bộ của công nghệ số để xây dựng một công trình vừa bảo đảm tính khoa học nghiêm ngặt, vừa dễ dàng tiếp cận đối với giới học giả và công chúng.