Hiện tượng hội nhập ý niệm trong ngôn ngữ thơ Việt Nam đương đại

Tóm tắt

Bài viết vận dụng lí thuyết hội nhập ý niệm của Fauconnier và Turner để khảo sát cơ chế tạo nghĩa trong thơ Việt Nam đương đại giai đoạn 2010 - 2024. Dựa trên ngữ liệu từ các tập thơ tiêu biểu, nghiên cứu chỉ ra rằng thơ đương đại nổi bật bởi khả năng dung hợp đa miền tri nhận, tạo nên các cấu trúc nghĩa mới vượt khỏi giới hạn ẩn dụ hai miền. Năm dạng hội nhập chủ yếu được xác định gồm: con người - tự nhiên, hiện thực - siêu thực, bản thể - ngôn ngữ, tôn giáo - triết học - hiện sinh, và công nghệ - nhân sinh. Các cơ chế nén, điền đầy, triển khai và làm mờ ranh giới tri nhận cho phép hình tượng vận động linh hoạt, phản ánh tư duy thẩm mĩ mới của chủ thể thơ. Nghiên cứu góp phần khẳng định thơ đương đại như một hình thức nhận thức, nơi ngôn ngữ không chỉ biểu đạt mà kiến tạo thế giới tư duy và cảm xúc, đồng thời mở rộng hướng tiếp cận ngôn ngữ học tri nhận trong nghiên cứu văn học.