Một hướng tiếp cận xuyên văn bản trong diễn ngôn Meme Việt Nam

Tóm tắt

Nghiên cứu này khảo sát 175 meme Việt Nam thu thập từ ba trang mạng xã hội phổ biến trong giai đoạn 2023–2025 nhằm nhận diện các biểu hiện và cơ chế tạo nghĩa của năm dạng xuyên văn bản: liên văn bản, cận văn bản, thượng văn bản, siêu văn bản và kiến trúc văn bản. Dựa trên lí thuyết xuyên văn bản của Genette (1997) kết hợp Phân tích diễn ngôn phê phán đa phương thức (Fairclough, 2001; Machin & Mayr, 2012; Kress & van Leeuwen, 2006), bài viết đề xuất khung phân tích ba tầng kí hiệu - diễn ngôn - xã hội. Kết quả cho thấy các dạng xuyên văn bản vận hành đan cài, tạo thành hệ sinh thái diễn ngôn đa tầng giúp meme vừa phản ánh, phê phán, vừa kiến tạo các giá trị xã hội và bản sắc thế hệ.