Đặc điểm của phó từ ngữ khí 莫非 (mạc phi) trong tiếng Hán trong tương quan với tiếng Việt

Tóm tắt

Trong các phó từ ngữ khí tiếng Hán hiện đại có một số bắt nguồn từ văn ngôn. 莫非 mạc phi là một trong những trường hợp điển hình. 莫非 vốn là cụm từ phủ định song tầng gồm 莫 mạc và 非 phi hợp thành, trải qua quá trình sử dụng đã gắn kết thành phó từ thường dùng trong câu phản vấn. Đó là kết quả của quá trình ngữ pháp hóa với sự ảnh hưởng qua lại giữa hai phương diện cú pháp và ngữ nghĩa, tương đương với “hay là” và “chẳng lẽ” trong tiếng Việt. Câu phản vấn sử dụng 莫非 có ý nghĩa ngữ dụng rõ nét, thể hiện thái độ, quan điểm của người nói với sự vật khách quan, nâng cao hiệu quả giao tiếp. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi điểm lại quá trình hình thành, đặc điểm ngữ nghĩa và cách sử dụng của phó từ ngữ khí 莫非 trong tiếng Hán trong tương quan với tiếng Việt, nhằm góp một tài liệu tham khảo cho nghiên cứu phó từ nói chung và phó từ 莫非 nói riêng.