Giải mã một truyện cười từ góc độ ngữ nghĩa học diễn ngôn

Tóm tắt

Năm 2013, chúng tôi đã có một bài viết với tiêu đề Phân tích diễn ngôn - Ứng dụng vào phân tích một truyện cười [7]. Trong bài viết đó, một số lí thuyết của Phân tích diễn ngôn đã được giới thiệu, chủ yếu là lí thuyết về ngữ vực. Giai đoạn sau, đường hướng nghiên cứu này tiếp tục được làm rõ với bài báo Relevance of Discourse (Tính quan yếu của diễn ngôn) [9]. Chúng tôi nhận thấy con đường giải mã một văn bản dựa trên lí thuyết phân tích diễn ngôn có nhiều khởi sắc, đáng ghi nhận. Với sự phát triển của lí thuyết này, nhiều tầng nghĩa của diễn ngôn bắt đầu được khai thác trong sự đan cài, giao thoa với nhau.
Trong bài viết này, chúng tôi tiếp tục khảo sát một truyện cười nhưng chi tiết hơn, bổ sung tính quan yếu và đặt vấn đề ngữ vực trong mối tương quan với các siêu chức năng của M. Halliday, cũng tức là giải mã theo hướng ngữ nghĩa học diễn ngôn. Chúng tôi hi vọng khẳng định một lần nữa cho đường hướng phân tích diễn ngôn, giúp các nghiên cứu đi sau có thể tiến hành trên những ngữ liệu thuộc nhiều thể loại khác nhau với dung lượng đồ sộ hơn. Bài viết sẽ phân tích truyện cười “Đi làm đúng giờ” trên hai phương diện: ngữ vực và tính quan yếu. Đây là những phương diện cốt yếu của ngữ nghĩa học diễn ngôn.