Cần xem xét lại nguồn gốc, sự hình thành và quan niệm về những từ được gọi là “từ Hán Việt Việt hoá”

Abstract

Vương Lực, trong Hán Việt ngữ nghiên cứu (汉越语研究: 1948/1958) phân định các từ vay mượn tiếng Hán trong tiếng Việt thành ba lớp: từ cổ Hán Việt (CHV), từ Hán Việt (HV) và từ Hán Việt Việt hóa (HVVH). Ông và các nhà nghiên ở Việt Nam tin rằng các từ ‘HVVH’ là từ HV được “Việt hóa thêm một lần nữa”, nhưng không diễn giải vì sao chúng lại được Việt hóa thêm một lần nữa như thế và Việt hóa như thế nào. Dựa trên những đặc điểm âm vị học lịch sử quan trọng: (i) Quá trình tiếp xúc Hán - Việt và hình thành thanh điệu của chúng; (ii) Sự luận phiên thanh điệu giữa giai đoạn CHV với giai đoạn HV: thanh thượng (← *-ʔ) với thanh khứ ( ← *-s); thanh bình (ở âm tiết mở) với thanh khứ (iii). Quá trình rụng tiền âm tiết của từ cận song tiết (sesquisyllables), xát hóa yếu tố đoạn tính đứng đầu âm tiết chính, giữa hai nguyên âm (intervocalic), chúng tôi phát hiện: 89/128 từ mà Vương Lực gọi là từ ‘HVVH’, chính là các từ CHV. 39 từ còn lại, chúng tôi cũng thấy là từ CHV (có thể giải thích được bằng những đặc điểm âm vị học lịch sử khác), hy vọng sẽ được trình bày trong một dịp khác. Vì thế, thuật ngữ và khái niệm từ ‘HVVH’ không nên được dùng nữa.